Risico

Hoewel de meeste giftige dieren in de (sub)tropen voorkomen, is de kans dat zij een mens doden klein. De giftige dieren kunnen worden onderverdeeld in actief en passief. De actief giftige dieren bijten uit zichzelf. De passief giftige kunnen pas vergiftiging veroorzaken als ze gegeten worden. Ook niet giftige dieren kunnen een gevaar opleveren voor de mens. Ze kunnen ziektes overdragen, bijten of trappen. Door huisdieren (honden en paarden) worden meer ongelukken veroorzaken dan door giftige dieren. Als je je houdt aan een aantal adviezen is de kans te worden gestoken of gebeten zeer gering. Hier vind je informatie over de volgende (giftige) dieren:

• Hondsdolheid


• Slangen


• Schorpioenen


• Spinnen


• Insecten

Hondsdolheid

Symptomen:
Tegen hondsdolheid bestaat geen behandeling. Wie na de incubatietijd (meestal twee tot drie maanden, maar soms enkele dagen tot twee jaar en meer) rabiësverschijnselen vertoont, overlijdt onherroepelijk na enkele dagen door aantasting van het centrale zenuwstelsel. Het is een zeer pijnlijk proces waarbij koorts, hoofdpijn, verlamming, verwardheid, agressie, hallucinaties en hydrofobie (= watervrees) een hoofdrol spelen. Bij pogingen om te drinken treden hevige spasmen van de nek- en keelspieren op, gepaard met panische angst. Gelukkig is de kans minimaal dat een vakantieganger in de tropen hondsdolheid oploopt. In de afgelopen vijftien jaar zijn geen gevallen meer gemeld.

Oorzaak:
Het virus van hondsdolheid of rabiës wordt meestal overgedragen door de beet van een besmet zoogdier (hond, kat, vee, vos, wolf, eekhoorn, wasbeer, jakhals, vleermuis et cetera). Besmetting komt ook tot stand door krabben en likken. Het virus komt overal in de wereld voor, met uitzondering van enkele gebieden zoals bijvoorbeeld de Britse Eilanden en Australië. In sommige (sub)tropische landen is het zelfs vrij algemeen: Zuid-Amerika, India, Pakistan, Thailand en de Filipijnen.

Preventie:
Als preventie is het zinvol om tijdens een verblijf in de tropen niet in contact te komen met dieren. Vooral huisdieren die zich vreemd gedragen en wilde dieren die op het eerste gezicht tam lijken, moeten niet worden benaderd en zeker niet worden aangehaald. Tegenwoordig is tegen hondsdolheid zowel pre- als postvaccinatie mogelijk. Het vaccin dat vóór de reis kan worden gegeven is duur en wordt uitsluitend aangeraden aan personen die lang in de tropen zullen verblijven en daar beroepshalve te maken krijgen met dieren: dierenartsen, dierenhandelaren, biologen, planten- en dierenverzamelaars, jagers et cetera. Hondsdolheid is de enige virusziekte waarbij postvaccinatie mogelijk is. Wanneer het vermoeden bestaat dat men door een hondsdol dier is gebeten of gekrabt, moet men onmiddellijk de wond schoonmaken en beginnen met een serie vaccin-injecties.

Slangen

Van de 2400 soorten slangen die bestaan, zijn er circa vierhonderd giftig. Hiervan vormt een kleine honderd een gevaar voor de mens. Slangen zijn zelden uit zichzelf agressief. Ze zullen nooit een mens achtervolgen. Het grootste deel van deze dieren gebruikt het gif als defensief wapen. Zij bijten een mens alleen wanneer zij zich bedreigd voelen en spuiten in een schrikreactie soms een gedeelte van hun gif. Het is dan ook van groot belang om deze reactie niet uit te lokken. Vaak slaan slangen pas toe als ze hun prooi of belager zien bewegen. Slangen zijn doof, maar trillingen via de grond kunnen ze wel goed waarnemen. Hieronder volgen enige nuttige adviezen om vergiftiging te voorkomen.

Preventie:
- Ga (met name op het platteland) nooit in het donker op stap zonder zaklantaarn.
- Draag hoge schoenen en een lange broek indien je door gebieden loopt waar zich slangen bevinden. Draag handschoenen bij het werken met bijvoorbeeld hout.
- Loop niet door hoog gras of stuikgewas of sla met een stok voor je uit. Slangen voelen deze trillingen. Zo kunnen ze tijdig vluchten.
- Houd huizen schoon. Ratten en muizen trekken slangen aan. Steek ook binnenshuis nooit je hand of voet ergens in, zonder te kijken of er een slang in zit.
- Houd het gras rond uw huis kort. Slangen houden niet van open plekken.
- Indien je met een slang geconfronteerd wordt, blijf dan stilstaan zodat de slang zich kan terugtrekken. Slangen bijten voornamelijk naar bewegende objecten.

Behandeling na beet:
De verschijnselen van een beet van een cobra kunnen al na vijftien minuten worden waargenomen. Gevolgen van beten van andere soorten slangen (bijvoorbeeld de krait) kunnen soms pas na tien uur optreden. Na een giftige beet treden vaak de volgende verschijnselen op; zwellingen, pijn en/of verlammingsverschijnselen. Handel in dit geval naar de volgende adviezen:
- Blijf kalm en raak niet in paniek. De kans om te overleven is, zelfs na een volle beet, erg groot.
- Breng het slachtoffer en omstanders uit de buurt van de slang.
- Zorg dat het slachtoffer zo snel mogelijk naar een ziekenhuis of medische hulppost wordt gebracht.
- Tracht zoveel mogelijk details van de slang te noteren (kop, kleur, lengte).
- De wond niet uitsnijden of uitzuigen. Leg geen ijsklontjes op de wond. Ook afbinden van de wond wordt afgeraden.
- Leg een stevig, breed verband aan om het gebeten lichaamsdeel. Niet op de wond, maar daarboven. Laat het slachtoffer zo min mogelijk bewegen. Zorg dat het slachtoffer het getroffen lichaamsdeel lager houdt dan het niveau van het hart. Deze maatregelen zorgen ervoor dat de verspreiding van het gif door het lichaam wordt vertraagd.
- Raakt het slachtoffer bewusteloos, leg deze dan in een stabiele zijligging. Haal zo snel mogelijk hulp.

Schorpioenen

Schorpioenen hebben hun gif in hun staart zitten. Ze pakken de prooi met hun tangen vast en verlammen deze vervolgens met een steek van hun staart. Schorpioenen jagen bijna uitsluitend 's nachts. Ze kunnen goed klimmen. Overdag zitten ze verscholen onder een dunne laag zand, onder stenen of in donkere holtes. Ook kunnen ze zich verstoppen in kelders, onder stapels hout, in kasten, kleren of schoenen. Houd hier rekening mee! Mensen worden vaker gestoken door schorpioenen dan door slangen. Het gevaar van deze beet is echter minder groot dan die van een slang. De gevaarlijkste soorten bevinden zich in Noord-Afrika, Brazilië en Mexico.

Preventie:
Voor schorpioenen gelden dezelfde preventiemaatregelen als voor slangen.
- Laat schorpioenen met rust.
- Draag goede schoenen, ook in huis.
- Controleer voor het aantrekken van kleren en schoenen of er geen schorpioen in zit. Schud het kledingstuk voorzichtig uit.
- Leg kledingstukken niet op de grond, maar berg ze op.
- Houd huis en erf schoon. Zo blijven er minder prooidieren en verstopplekken over voor deze beesten. Ook hoge, gladde drempels bemoeilijken het binnendringen van giftige dieren.

Spinnen

Er zijn circa 50.000 soorten spinnen. Het overgrote deel hiervan is ongevaarlijk voor de mens. Spinnen komen overal voor, zelfs in het hooggebergte. De beruchtste spin is de black widow , de zwarte weduwe, die vooral in Latijns-Amerika voorkomt. Spinnen zullen slechts in het uiterste geval bijten. Ze kunnen zelf bepalen hoeveel gif ze bij hun beet inspuiten. Na een beet is transport naar een ziekenhuis noodzakelijk. Vaak kan de hevige pijn door een tegengif bestreden worden.

Preventie:
Ook voor spinnen geldt:
- Laat spinnen met rust. Pak ze niet op.
- Draag handschoenen bij het werken met hout en bananen. Draag verder goede schoenen, ook in huis.
- Controleer schoenen en hoofddeksels op de aanwezigheid van spinnen.
- Houd huis en erf schoon. Ook hoge, gladde drempels bemoeilijken het binnendringen van giftige dieren.

Insecten

Over het algemeen zijn steken van insecten voor mensen ongevaarlijk. Voor mensen die overgevoelig zijn voor insectenbeten kan een prik echter weldegelijk gevaar opleveren. Het slachtoffer kan dan overlijden als hij niet snel medische hulp krijgt. Mensen die voor vertrek op de hoogte zijn van hun overgevoeligheid voor bijensteken, dienen de arts hiervan op de hoogte te stellen. Deze kan hiertegen medicatie verschaffen. Een groter gevaar vormen de ziektes de insecten kunnen overbrengen, zoals gele koorts en malaria. Door deze ziekte overlijden jaarlijks miljoenen mensen. Meer info over malaria vind je op www.malaria.nl .

Preventie:
- Zorg voor de juiste inentingen (onder andere voor gele koorts) en malariaprofylaxe.
- Smeer je altijd in met een goed insectenwerend middel. Alleen de middelen die DEET bevatten zijn echt effectief.
- Bescherm met name 's avonds en 's nachts je enkels, benen en armen met kleding.
- Slaap onder een (geïmpregneerde) klamboe.